Orqanizmin mühərriki: Ürək

Bura qədər qeyd olunanlardan da məlum olduğu kimi, qan təsadüflər nəticəsində mövcud olması qeyri-mümkün olan bir mayedir və bu, yaradılışın açıq dəlillərindən biridir. Burada bir məqamı təkrar xatırlatmaq faydalı olardı. Qan özü ayrı bir möcüzədir, lakin onun öz-özünə mövcud olması heç bir mənanı ifadə etməz. Çünki qan mayesinin bir canlıya fayda verə bilməsi üçün onun içində dolaşa biləcəyi bir boru sisteminə ehtiyacı var. Həmin boru insanın orqanizmini əhatə edən damar şəbəkəsidir.
Qanın bu damarların içində dolaşmasını və
orqanizmin hər bir hüceyrəsinə vaxtında
çatmasını təmin edəcək itələyici bir qüvvə kimi
mühərrikə ehtiyacı var. Bu mühərrik də "ürək"dir.
Ən ideal nasos
Yer üzünün ən ideal quruluşa malik olan nasosu
hal-hazırda sinənizin sol hissəsinin altında
fəaliyyət göstərir. Ürək ağlasığmaz quruluşu və
fasiləsiz döyünmələri ilə bir gün ərzində
orqanizmimizdəki bütün qanın 1000 dəfə tam dövr
etməsini təmin edir.
Ürək xarici görünüşcə təxminən yumruğunuz
böyüklüyündə ətdən hazırlanmış bir nasosdur.
Lakin həcmi düşünüldüyü zaman onun dünyadakı ən
qüvvətli, ən uzunömürlü və ən sərfəli bir
mexanizm olduğu məlum olur. Bu keyfiyyətlərin
səbəbi çoxdur. Ürəyin xüsusilə fəaliyyətdə
olarkən istifadə etdiyi qüvvə çox böyükdür. Bu
qüvvə sayəsində ürək qanı 3 metr hündürlüyə
qədər sıçrada bilər. Ürəyin həcmini belə bir
misalla daha aydın göstərə bilərik. Ürək bir
saat ərzində orta ölçülü avto-mobili yerdən bir
metr hündürlüyə qədər qaldırmağa kifayət edən
enerji meydana gətirə bilir.
Lakin ürəyin ən mühüm xüsusiyyəti onun fasiləsiz
olaraq fəaliyyət göstərməsidir. Ürək dəqi-qədə
70 dəfə, ildə isə təxminən 37 milyon dəfədən
artıq hərəkət edən bir əzələdir. Orta hesabla
bir insanın bütün həyatı boyu isə təxminən 2,5
milyard dəfə döyünür və təxminən 300 milyon litr
qan vurur. Bu da 10 min ədəd neft tankerini
dolduran maye miqdarına bərabərdir. Ürək hətta
yatdığınız zaman da saatda təxminən 340 litr qan
vurur. Başqa sözlə, ürəyimiz bir avtomobilin
yanacaq bakını saatda 9 dəfə doldurur. Fiziki
hərəkətlər zamanı, məsələn, qaçarkən ürəyin
döyünməsi sürətini daha da artırır və saatda
təxminən 2270 litr qan vurur.
Ürək hər dəfə döyünəndə bir miqdar qanı böyük
bir qüvvə ilə orqanizmin dərinliklərinə vurur.
Bu əzələnin qüvvəsi ilə bağlı bir az da geniş
məlumat əldə etmək üçün yumruğunuzu saniyədə bir
dəfə olmaqla nə qədər uzun müddət sıxa
biləcəyinizi sınayın. Qısa bir müddət ərzində
yorulacaq və dözə bilməyəcəksiniz.
Barmaqlarınızı və əlinizi hərəkət etdirən
əzələlər bir neçə dəqiqə ərzində yan-mağa və
ağrı verməyə başlayacaq. Buna baxmayaraq ürək
hətta bir dəqiqə də fasilə etmədən ömür boyu
yığılıb-açılmaqda davam edir.
Ürəyin başqa bir xüsusiyyəti isə dəyişən şəraitə
görə lazımi qədər qan vurmasıdır. Adi şəraitdə
ürək dəqiqədə orta hesabla 70 dəfə döyünür.
Yorucu hərəkətlər zamanı isə əzələlərimizin
oksige-nə daha çox ehtiyacı olur. Bu halda ürək
tempini dəqiqədə 180 dəfəyə qədər yüksəldərək
vurduğu qanın miqdarını artırır. Axıtdığı qanın
miqdarını 5 dəfəyə qədər yüksəldə bilir. Adi
şəraitdə bu sürətdə və fasiləsiz olaraq
fəaliyyət göstərən bir mexanizm artıq və
nizamsız işlədiyinə görə bir müddət sonra
sıradan çıxar. Ürək isə illərlə heç bir zaman
ritmini itirmədən fəaliyyətini davam etdirir.